Interculturaliseren is een proces
Interculturalisering is een veranderingsproces. Het is geen nieuw programma dat je even op je pc installeert en klaar is kees. Het is iets wat tijd vergt. Stap voor stap haal je als het ware interculturaliteit binnen in je organisatie. Daarbij neem je soms kleine stapjes en op andere momenten grote sprongen voorwaarts. Probeer dus je verwachtingen niet te hoog te stellen. Blij zijn met kleine succesjes houdt de moed er in. Een veranderingsproces vraagt tijd, niet alleen de vaste structuren in je organisatie moeten veranderen, ook in de hoofden van iedereen die bij de werking betrokken is zal er een mentaliteitswijziging moeten optreden.
Veranderingsprocessen hebben ook te maken met organisatiebelangen, individuele doelen van medewerkers, leerprocessen, omgangspatronen en de betekenis die mensen geven aan hun job. Dit geldt des te meer voor interculturalisering omdat het ingrijpt op zaken zoals normen en waarden, omgangsvormen, gewoontes en culturele gevoeligheden. Snelle oplossingen met een quickscan en een plan dat van buitenaf werd opgesteld heeft weinig kans op slagen. Er zijn geen standaardoplossingen voor interculturalisering. Het is een proces van maatwerk dat moet afgestemd worden op de specifieke context van je organisatie. Bovendien moet het proces gedragen worden door de hele organisatie. De tijd nemen en een goede communicatie met alle betrokken actoren is cruciaal. Men moet de tijd nemen om na te denken over het belang van interculturaliseren voor je organisatie, om te bekijken op welke terreinen verandering nodig is en om een draagvlak te creëren in de hele organisatie. Geef ook de tijd aan je medewerkers, je vrijwilligers, je raad van bestuur om te veranderen. Een interculturaliseringsproces kan je aanpakken door een aantal stappen te doorlopen.
Een vierstappenplan
Een eerste stap is het maken van een externe en interne omgevingsanalyse. Met een externe omgevingsanalyse breng je in kaart hoeveel mensen met een etnisch cultureel diverse achtergrond er in je stad of gemeente zijn, waar je ze kan vinden, wat hun profiel is enzovoort. Met je interne omgevingsanalyse houd je de eigen organisatie tegen het licht. Hiermee breng je ook de drempels in kaart waardoor mensen met een etnisch-cultureel diverse achtergrond de weg (nog) niet vinden naar je organisatie. Op die manier kan je prioriteiten stellen. Met een interne omgevingsanalyse breng je dus de beginsituatie in kaart met de bedoeling om de prioritaire actiepunten te detecteren. Bij je analyse is het van belang goed in kaart te brengen wat de sterktes en zwaktes van je organisatie zijn. Misschien is het handig om eerst met het interculturaliseringsproces te starten op die domeinen waar je organisatie nu al goed werkt. Om de juiste keuze te maken over hoe je omgevingsanalyse zal uitgevoerd worden kan het aangewezen zijn om een interne werkgroep op te richten.
Een tweede stap is het bepalen van prioriteiten en het opstellen van een plan van aanpak. Met dit actieplan omschrijf je zo concreet mogelijk wat je gaat ondernemen, welk tijdspad je daarvoor op zet, wie het gaat uitvoeren en of er eventuele partners bij betrokken zijn. Welke acties ga je doen? Wat is het specifieke doel van deze acties? Welk effect wens je te bereiken? Formuleer de concrete acties ook op verschillende niveaus (aanbod, personeel, bestuur).• Formuleer antwoorden op de zogenaamde w-vragen: wie doet wat wanneer met wie en waar? Wie voert wat uit? Wat is de eventuele inbreng van externen (bijvoorbeeld vormingsorganisaties, integratiesector, …)? Wanneer worden acties uitgevoerd? Tegen wanneer moet een actiepunt uitgevoerd zijn? Wie volgt de uitvoering van de acties op? Belangrijk hierbij is dat zo veel mogelijk geformuleerd wordt in meetbare en evalueerbare termen. Opnieuw kan de interne sleutelrol spelen door samen met hen prioriteiten en concrete acties te bepalen, uit te schrijven en te communiceren.
In de derde stap ga je de vooropgestelde acties uitvoeren.
De vierde stap is de evaluatie en bijsturing. Een veranderingsproces vraagt eigenlijk een voortdurende monitoring, zowel tijdens al na de uitvoering van de acties. Zorg voor opvolging, coaching, advisering en controle gedurende het hele proces. Dit geeft je de mogelijkheid om de zaken bij te sturen waar nodig. Ook hier kan de interne werkgroep een rol spelen. Zorg er wel voor dat er voldoende terugkoppeling is naar de betrokkenen over de bevindingen en eventuele bijsturing. Met een overzicht, oplijsting of rapportage van wat er veranderd is in de organisatie, breng je op een heel concrete manier in beeld hoe ver je staat in het interculturaliseringsproces. Wanneer je bij het begin een bepaald analyse-instrument gebruikte, kan je dat in deze fase nog eens opnieuw gebruiken om te kijken waar de verschillen zitten, een tweede meting als het ware. Natuurlijk is niet alles te meten, interculturaliseren gaat om een groeiproces en daarvan weten we dat dit gepaard gaat met groeipijnen, vreugdemomenten en twijfels.
Projectmatig werken
Een andere manier om aan interculturalisering te werken is door middel van een project. Een project is een planmatige werkvorm waarmee met een aantal partners rond een bepaald thema wordt gewerkt. Een project heeft als voordeel dat er gedurende een bepaalde periode kan geëxperimenteerd worden met nieuwe werkvormen en methodieken. Het is dus uitermate geschikt om zaken te proberen op een nog onontgonnen terrein. Een project heeft de volgende kenmerken: het streeft naar een concreet en vooraf gedefinieerd resultaat; de mate van het behalen van het resultaat is vaak onzeker; de realisatie ervan vindt plaats via een niet-routinematig proces; de opdracht kent een zekere complexiteit; het eindmoment is vooraf gedefinieerd; de beschikbare middelen (tijd, geld, mensen) zijn schaars en specifiek aan het project toegekend; er vindt een samenwerking tussen verschillende partners plaats. Vertrekpunt van een project is meestal de wens tot sociale verandering. Met een project probeert men dus de kloof te overbruggen tussen een beginsituatie die voor verandering vatbaar is en een eindsituatie die als een verbetering wordt gezien. Daartoe worden een aantal stappen gezet die systematisch de gewenste situatie dichterbij brengen. Typisch voor projecten is ook dat de doelgroep nauw betrokken wordt bij de uitvoering van het project. Ook bij een project kunnen een aantal fasen worden onderscheiden.
Een eerste stap is de projectvoorbereiding. Hierbij draait alles om de vraag: zit er iets in dit project of niet? Idealiter begin je hier opnieuw met een omgevingsanalyse om zicht te krijgen op de situatie. Bij een project zal de externe omgevingsanalyse zwaarder doorwegen en uitgebreider zijn dan de interne omgevingsanalyse. Bij een project vertrek je immers vanuit een bepaalde situatie die je wil veranderen (bv.: allochtone jongeren participeren te weinig aan het jeugdwerk). Om te weten of een bepaalde situatie onwenselijk is en er dus verandering nodig is moet je een goed zicht hebben op de situatie. Je moet weten wie de betrokkenen zijn zodat je gericht partners kan aanspreken. In veel gevallen zal je ook op zoek moeten gaan naar middelen om je project te financieren. Het aanvragen van projectsubsidies kan nuttig zijn. Een goed dossier is daarbij van groot belang.
